Cistercium Mater Nostra - rocznik I/2007, „500-lecie twórczości Stanisława Samostrzelnika 1506-2006"

„Cistercium Mater Nostra” jest pierwszym, ukazującym się w języku polskim, czasopismem naukowym poświęconym w całości dziejom i kulturze zakonu cysterskiego od średniowiecza po czasy współczesne, na łamach którego publikowane będą rozprawy dotyczące szeroko pojętych dziejów „szarych mnichów”, tak na ziemiach polskich, jak i na kontynencie europejskim (historia, historia sztuki i architektury cysterskiej, duchowość cysterska, teologia średniowieczna), w tym współczesnego życia Polskiej Kongregacji Cystersów.

Pierwszy numer „Cistercium” poświęcony został, w związku z obchodzonym w 2006 r. jubileuszem sześćsetlecia twórczości, osobie Stanisława Samostrzelnika (ok. 1480–1541), najwybitniejszego polskiego iluminatora schyłkowej epoki malarstwa książkowego, a zarazem mnicha z klasztoru w podkrakowskiej Mogile, miniatury którego zdobią Jagiellońskie modlitewniki (króla Zygmunta Starego i Bony Sforzy), ale i jedne z najcenniejszych kodeksów liturgicznych krakowskiej katedry, wykonanych na zlecenie wielkiego mecenasa sztuki, biskupa Piotra Tomickiego.

Problematyce związanej z osobą i twórczością Samostrzelnika poświęcono trzy obszerne rozprawy. Pierwszą jest zarys dziejów opactwa w Mogile w początku XVI w., zawierający m.in. omówienie życia religijnego w klasztorze, kultury intelektualnej oraz zagadnień związanych z majątkiem i gospodarką opactwa. Druga, pióra Barbary Miodońskiej, wybitnej znawczyni średniowiecznego i wczesnorenesansowego malarstwa książkowego, zawiera charakterystykę stylu prac Samostrzelnika, w tym obecnych w nich nawiązań do współczesnej sztuki europejskiej. W trzeciej poruszone zostały natomiast zagadnienia związane z dekoracją heraldyczną miniatur mogilskiego cystersa, ujęte w szerszym kontekście obecności i funkcji herbów w społeczeństwie polskim przełomu średniowiecza i czasów nowożytnych. Jest to zresztą jedno z pierwszych naukowych opracowań monograficznych dotyczących dekoracji heraldycznej polskich rękopisów iluminowanych.

Poza prezentowaną problematyką w numerze zamieszczono obszerne opracowanie poświęcone cysterskiej duchowości oraz m.in. omówienie rezultatów ostatnich prac konserwatorskich prowadzonych na terenie opactwa mogilskiego w latach 2006–2007, z których na szczególną uwagę zasługują informacje o odkryciu pozostałości najstarszego w Polsce zegara ściennego z połowy XIII w.

W numerze zamieszczono liczne barwne ilustracje miniatur Stanisława Samostrzelnika, w tym niektóre publikowane po raz pierwszy, oraz plan klasztoru mogilskiego i mapę jego posiadłości ziemskich. Artykuły opatrzono obszernymi streszczeniami w języku angielskim.